download

Klassentegenstellingen groeien

Politieke verwarring neemt toe

Wie politiek alleen beoordeelt op grond van het politieke spel in de Tweede Kamer zal vreemd hebben opgekeken van de snelheid waarmee de 'Kunduz-coalitie' zaken deed. Wie de maatschappelijke ontwikkelingen en de parlementaire uitdrukking daarvan plaatst in een historische en bredere context hoeft zich niet te verbazen.

Er kantelde veel de afgelopen vijf jaar. We leven in een tijdperk van grote schokkende veranderingen. Mondiaal, in Europa en in mindere mate ook in Nederland. De Italiaanse communist Gramsci schreef over een vergelijkbare eerdere periode in de geschiedenis: "De crisis vloeit nu juist voort uit het feit dat het oude langzaam sterft en het nieuwe niet kan worden geboren; in de tussentijd verschijnt een groot aantal macabere symptomen."

De afgelopen decennia nam het politiek gewicht van rechts in Europa snel toe. De neoliberale variant van het (vrije markt)kapitalisme - door sommigen casinokapitalisme genoemd - werd leidraad voor het politiek, economisch, ideologisch en maatschappelijk beleid. Het uitbreken van de financieel-economische crisis, enkele jaren terug, toonde het failliet van deze politieke opvatting en de erbij behorende maatregelen.

Tijdens de eerste hevige schok in 2008 werden zelfs openlijk vragen gesteld over de houdbaarheid van het kapitalistisch maatschappijsysteem. Maar nadat de miljarden verslindende reddingsoperaties van het systeem vrijwel rimpelloos door de parlementen waren geloodst werden al snel alleen voorstellen gedaan en plannen ingediend uit dezelfde neoliberale koker. Zelfs neoliberale voorstellen en maatregelen, die volgens het EU-programma 2020 pas later waren voorzien, werden naar voren gehaald om eerder te worden uitgevoerd.

Om de plannen snel te kunnen uitvoeren werd de aangekondigde grotere macht van de Europese Commissie ten koste van het democratisch begrotingsrecht van nationale parlementen doorgevoerd. Op dit moment worden nog slechts cosmetische veranderingen van het kapitalisme voorgesteld. Er wordt gezocht naar een nieuw houdbaar sociaal, politiek en economisch kapitalistisch stelsel.

Intussen worden de schadelijke gevolgen van de kapitalistische crisis, neoliberale interventies om de crisis te bezweren, voor de bevolkingen in Europa met de dag meer zichtbaar en voelbaar. In Nederland weliswaar enigszins later dan in de landen in Zuid-Europa, met als dieptepunt Griekenland, maar steeds meer mensen ondervinden ook in ons land de negatieve gevolgen. Bovendien begint door te dringen dat de, als noodzakelijk gebrachte, veranderingen alleen maar de rijken spekken en de anderen armer maakt. De 'Kunduz-maatregelen' zijn vooral in het voordeel van een steeds kleinere toplaag. De rest van de bevolking moet bloeden.

De huidige rechtse meerderheden in veel Europese parlementen en in het Europarlement stuiten daardoor op nieuwe en grotere politieke en maatschappelijke grenzen. Alhoewel nog ernstig verdeeld, neemt de onrust onder de werkende bevolking aan de basis van de maatschappij toe.

In Nederland doet deze verdeeldheid zich ook voor binnen de vakbeweging. Het sociaal partnerschap, gebaseerd op klassenvrede van de laatste 30 jaar, komt piepend en krakend tot stilstand. De poging om te komen tot De Nieuwe Vakbeweging toont echter genadeloos aan hoe groot de onderlinge tegenstellingen nog zijn. Daarom moet elke poging tot grotere onderlinge strijdeenheid worden omarmd.

Maar ook in ondernemerskringen twijfelt men. Ook daar heerst verwarring. Moet de vakbeweging ten grave worden gedragen? Moeten de cao's worden uitgehold? Moet de algemeenverbindendverklaring worden afgeschaft? Moet er wel of niet worden doorgegaan met polderen? Het oude ligt op sterven, het nieuwe is nog niet geboren.

In Nederland werden de negatieve gevolgen van de kapitalistische financieel-economische crisis vooruitgeschoven in de hoop dat het kapitalisme zich snel zou herstellen en de gemaakte staatsschulden zonder veel pijn konden worden afgelost. De poging om met gedoogsteun van de ex-VVDer Wilders de steeds hoger wordende rekening bij de werkende bevolking te leggen is ten einde. Wilders kon niet langer Henk en Ingrid een rad voor ogen draaien. Zijn populistische progressieve eisen kwamen steeds meer in conflict met zijn rechtse loyaliteiten, mede omdat de steun van de bevolking afkalfde en het gemorrel in zijn eigen politieke achterban - mede daardoor - toenam. Het uittreden van Brinkman leidde zelfs tot de vraag of er in het parlementair debat dat zou volgen wel een meerderheid zou kunnen worden gevormd. Zijn politiek belang was daarmee al min of meer verdwenen.

Maar meer nog stond Wilders de strikte uitvoering van de orders uit Europa in de weg. De EU is nog steeds in handen van rechts en zal proberen zoveel mogelijk plannen door te drukken vůůrdat de politieke onrust in Europa verder toeneemt en de wind weer de andere kant op gaat blazen. De Nederlandse politici, onder druk van het Europees en Nederlands (financiers- en groot)kapitaal, hebben vorig jaar het groene licht gegeven om de Europese dictaten in Nederland onverkort uit te voeren. Het kapitaal voert de druk op om de plannen uit de Lissabon-agenda 2000 versneld en zo onverkort mogelijk door de nationale parlementen te loodsen.

De anti-Europa-retoriek van Wilders werd daarom steeds schadelijker voor de machthebbers en hun lakeien in regering en parlement. Men moest dus gewoon van hem af. Omdat de maatschappelijke tegenstellingen alleen maar groeien is zijn politieke rol echter nog niet uitgespeeld. Integendeel, als de progressieve partijen de dictaten uit Brussel volgen of vergoelijken krijgt hij alle ruimte om in te spelen op de groeiende onrust en het onbehagen bij de bevolking.

De 'moedige', 'verantwoordelijke' coup van de 'Kunduz-coalitie' was niet meer dan een vooraf georkestreerd toneelstuk. Van D66 en de ChristenUnie is bekend dat zij een groot deel van het neoliberale programma van VVD en CDA omarmen. Hun zetelaantal was echter te klein om Wilders indertijd buitenboord te houden.

Twijfel was en is er over de positie van GroenLinks en de PvdA. Hoeveel kapitalistische hervormingen willen die partijen verder nog voor hun rekening nemen? Hoeveel zicht hebben zij erop dat kleine winst behalen op partijprogrammapunten niet opweegt tegen de kaalslag die het Europees kapitaal tracht door te voeren?

Het gaat om het voortbestaan van het systeem, niet om een onsje meer of minder natuur. Het gaat om fundamentele veranderingen van democratische rechten en het sociaal- en arbeidsrecht. Het gaat om kapitalistische concurrentie op wereldschaal, waarbij de belangen van de bevolking niet of nauwelijks een rol spelen.

Van GroenLinks is nu bekend dat ze door de knieŽn is gegaan. De illusie van politieke mogelijkheden door regeringsdeelname zorgde voor een omslag naar rechts. Het begin van diepsnijdende fundamentele verslechteringen van het arbeidsrecht is gemaakt. Onder het mom van moed en verantwoordelijkheidsgevoel wonnen liberale opvattingen van sociale. "In de politiek kun je nu eenmaal geen schone handen houden" is het credo. Een groot aantal Catshuis-plannen kon op deze manier overeind worden gehouden. De nadelen voor de werkende bevolking zijn vele malen groter dan de paar winstpunten. Dit is kenmerkend voor de komende periode. Er zullen kleine materiŽle succesjes worden geboekt, terwijl inmiddels grote structurele achteruitgang plaatsvindt.

De PvdA is ernstig verdeeld. Samsom wil graag aanschuiven en mee hervormen. Daarin staat hij binnen zijn partij niet alleen. Maar met de hete adem van de SP in de nek en de opvattingen onder een groot deel van de leden en (voormalige) aanhang, maakt dat niet goed mogelijk. Bovendien proberen meerdere Europese sociaaldemocratische partijen een socialere koers te varen. De tegenstellingen in dat kamp nemen toe. Beslissingen enige tijd vooruitschuiven komt goed uit.

Maar ook de SP hoopt op mogelijkheden tot regeringsdeelname en voert geen consequent antikapitalistische politiek. Parlementaire coalitiepolitiek en strijdbaarheid aan de basis liggen voortdurend met elkaar overhoop. De illusie dat parlementaire machtsvorming een antwoord is op de reusachtige en groeiende maatschappelijke (klassen)tegenstellingen is nog volop aanwezig en staat een consequente strijd aan de basis nog in de weg.

De verwarring in Den Haag is nog niet voorbij. Het getob zal voortduren. De speelruimte is klein nu Brussel feitelijk dicteert en controleert. De politieke werkelijkheid in de Haagse politiek wordt voor een groot deel elders in Europa ingekleurd. De verwarring wordt nog groter nu ook in Europa de panelen langzaam aan het verschuiven zijn van rechts naar links.

Alles zal afhangen van de maatschappelijke ontwikkelingen en van de eenheid die in de vakbeweging kan worden gevormd om te komen tot een strijdbare en brede vernieuwing. De vakbeweging zal leiding moeten geven aan de toenemende woede, angst en het groeiend verzet onder de bevolking. De (klassen)tegenstellingen zullen voorlopig blijven groeien. De onrust aan de basis zal toenemen. De vraag naar linkse oplossingen zal groter worden. De ondemocratische pogingen van rechts om te redden wat er te redden valt zullen heviger worden.

Wat er ook op 12 september uit de bus rolt bij de verkiezingen, het zal van weinig belang blijken te zijn voor de bevolking. De maatschappij is in beweging. De(klassen)tegenstellingen groeien. Nog heel wat politieke schokken, zoals in de afgelopen week, zullen volgen. Hoe dit proces zal verlopen hangt af van de strijdwil en mogelijkheden van de Europese werkende bevolking. Van haar georganiseerdheid en eenheid. Die gezamenlijke vuist is veel belangrijker en machtiger dan (de media-aandacht voor) het getob in de Tweede Kamer. De echte ontwikkelingen vinden niet in het parlement, zeker niet het Nederlandse, plaats maar aan de basis van de maatschappij in buurten, bedrijven en de vakbeweging. Het parlement is al niet eens meer een afspiegeling van wat er zich in de samenleving afspeelt.

Het Europees kapitaal gebruikt de crisis - en laat die ook bewust voortduren - om zijn oude en nieuwe plannen versneld door te voeren en het politiek integratieproces in Europa voort te zetten. De Europese muntunie moet en zal een politiek dak krijgen! De aanslagen op de bevolkingen zullen worden voortgezet en nog verder worden uitgebreid. De hardheid van de klassenstrijd zal toenemen, terwijl de politieke wil om daartegen te vechten niet of nauwelijks aanwezig is bij de huidige politici en onvoldoende onder de bevolking.

Er zal daarom niet alleen sprake moeten zijn van grotere eenheid en strijdwil, maar ook van revolutionair geduld. Radicalisme en het zoeken naar snelle onrealistische antwoorden zullen toenemen. Maar zolang grote delen van de werkende bevolking nog aarzelen en niet bereid zijn om daadwerkelijk paal en perk te stellen aan de kapitalistische uitbuiting zullen fundamentele veranderingen uitblijven en moet zorgvuldig worden gewerkt aan bewustwording, grotere solidariteit, onderlinge eenheid en versterking van de eigen organisatie.

Partijbestuur NCPN
1 mei 2012