| Deel 2 |
Het socialisme en de natie (2)
Door A.S. de Leeuw (*)
Communisten zijn het er allemaal over
eens: de NAVO is het militaire apparaat van het imperialisme.
Het dient er alleen maar toe om de westerse belangen veilig
te stellen, ten koste van de arbeidersklasse in de hele
wereld. De bewijzen voor een vooropgezet plan om de Balkan te
destabiliseren en de westerse belangen te versterken in de
Balkan, de landen van de ex-Sovjet-Unie en het Midden-Oosten
zijn legio. Daarom moet de NAVO verdwijnen, om te beginnen
uit de Balkan. Maar hoe moeten we het vraagstuk van het
zelfbeschikkingsrecht in de Balkan bekijken? Een theoretische
beschouwing in drie delen. Vandaag deel twee.
Om deze vraag te beantwoorden is het goed om het boek van mr. A.S. de Leeuw, uit 1939, met de titel "Het socialisme en de natie" te lezen. De CPN-er de Leeuw, door de Duitsers om het leven gebracht, bracht in dat boek de bolsjewistische visie op het nationaliteitenvraagstuk op een eigentijdse wijze, tot leven.
Het kapitalisme is in zijn huidige imperialistische vorm, veel meer nog dan in Lenins tijd en zelfs in vergelijking met de periode waarin De Leeuw zijn boek schreef, uit op het slopen van bestaande grenzen. Om een actuele analyse te kunnen maken over de huidige Balkanoorlog eerst nog het tweede deel van het hoofdstuk uit het boek van De Leeuw.
Begin citaat
(...) "De leuze van de arbeidersdemocratie is niet de "nationale cultuur" maar de internationale cultuur van het democratisme en de wereldbeweging van de arbeidersklasse". (...) "Ja, de internationale cultuur is niet onnationaal... In iedere nationale cultuur zijn er elementen, zij het ook niet ontwikkeld, van een democratische en socialistische cultuur, want in elke natie bestaat een werkende en uitgebuite massa, wier levensomstandigheden noodzakelijk een democratische en socialistische ideologie voortbrengen. Maar in elke natie bestaat ook een burgerlijke cultuur (...) en bovendien niet slechts in de vorm van "elementen", maar in de vorm van de heersende cultuur. Daarom is de "nationale cultuur" in het algemeen de cultuur van de landheren, de clerus, de bourgeoisie... De leuze van de "internationale cultuur van het democratisme en de arbeidersbeweging van de hele wereld" opstellende, nemen wij uit elke nationale cultuur alleen zijn democratische en socialistische elementen, nemen we die alleen, en onvoorwaardelijk in tegenstelling tot de burgerlijke cultuur, het burgerlijk nationalisme van elke natie...
Er zijn twee naties in elke moderne natie -
zo zeggen wij tot alle nationaal-socialen. Er zijn twee
nationale culturen in elke nationale cultuur. (...) Lenin
erkent de noodzakelijkheid en de vooruitstrevendheid van de
nationale bewegingen in het algemeen; maar hij ziet de zaak
steeds uit het oogpunt van de belangen van de
maatschappelijke ontwikkeling en het socialisme; van elk
nationalisme is hij de onverbiddelijke vijand, en hij hecht
de grootste waarde aan de internationale tendensen, die zich
óók onder het kapitalisme baanbreken, aan de internationale
solidariteit van de arbeidersklasse in het bijzonder. Gegeven
dit uitgangspunt, volgen er bepaalde conclusies:
"De arbeidersklasse ondersteunt de bourgeoisie alleen in
het belang van de nationale vrede (die de bourgeoisie niet
ten volle kan geven en die alleen naarmate er sprake is van
de volle democratisering te verwerkelijken is), in het
belang van de rechtsgelijkheid, van de beste voorwaarden voor
de klassenstrijd. Daarom stellen de proletariërs tegen
het practicisme van de bourgeoisie juist de principiële
politiek in het nationale vraagstuk op de voorgrond, waarbij
zij de bourgeoisie altijd slechts voorwaardelijk
ondersteunen. Iedere bourgeoisie wil in nationaal opzicht
ofwel voorrechten voor haar eigen natie, of
speciale voordelen voor haar; dat noemt men nu juist
"praktisch". Het proletariaat is tegen alle
privileges, tegen elke exclusiviteit.
...De bourgeoisie stelt haar eigen nationale eisen altijd op
het eerste plan. Zij stelt die eisen onvoorwaardelijk. Voor
het proletariaat zijn zij ondergeschikt aan de belangen van
de klassenstrijd... Het proletariaat erkent de
rechtsgelijkheid en het gelijke recht op een nationale staat,
maar het stelt en waardeert boven alles het verbond van de
proletariërs van alle naties en beoordeelt onder het
gezichtspunt van de klassenstrijd van de arbeiders elke
nationale eis, elke nationale afscheiding..."
Lenin en Stalin hadden zich uitgesproken voor het zelfbeschikkingsrecht, wat in het uiterste geval het recht op onafhankelijkheid en afscheiding insluit. (...) Dat betekent niet, dat elke afscheiding van de ene natie ten opzichte van de andere moet worden aanbevolen. (...)
De grote polemiek
Lenin komt nu in 1915 en 1916 telkens en telkens weer op deze
vraagstukken terug, op zichzelf al een bewijs, welk een
gewicht hij er aan toekent. (...) Lenins artikelen uit die
periode zijn in hoofdzaak gericht tegen personen en
richtingen, die in andere opzichten een tijd lang met Lenin
en de bolsjewistische partij samenwerkten. (...)
Het ging weer over het recht der naties op zelfbeschikking,
waarover Rosa Luxemburg, Radek c.s. de schouders ophaalden.
"Het niet bestaande zelfbeschikkingsrecht", schreef
Radek en hij ontkende, dat de socialisten deze leuze tot de
hunne konden of moesten maken. Niet de zelfbeschikking der
volkeren, maar de revolutionaire massastrijd van het
proletariaat tegen het kapitalisme, moest naar zijn mening
aan de orde van de dag worden gesteld. Want volgens Radek
waren alle nationale vragen nu tot vragen van het
imperialisme geworden, het ideaal van de nationale staat had
zich "overleefd", en men kon, in het
imperialistische tijdperk, het rad van de geschiedenis niet
terugwentelen. Lenin antwoordde hem, dat in landen als
Engeland, Frankrijk, Italië, Duitsland, de nationale
bevrijdingsbeweging in het verleden mocht liggen, maar niet
in Oost-Europa, in Azië, Afrika, de koloniën, waar deze
beweging het heden en de naaste toekomst vulde.
"Het imperialisme betekent, dat het kapitaal te groot wordt voor de grenzen van de nationale staten, het betekent de uitbreiding en verscherping van de nationale onderdrukking op een nieuwe historische grondslag. Daaruit volgt ondanks Radek juist, dat wij de revolutionaire strijd voor het socialisme moeten verbinden met het revolutionaire program in het nationale vraagstuk. Bij Radek komt het hierop neer, dat hij in naam van de socialistische revolutie het consequent revolutionaire program op het democratische terrein met verachting verwerpt. Dat is onjuist. Het proletariaat kan niet anders overwinnen dan door de democratie, d.w.z. door de democratie volledig te verwerkelijken en de democratische eisen in hun meest krachtdadige formulering met elke stap van zijn strijd te verbinden. Het is dwaas, de socialistische revolutie en de revolutionaire strijd tegen het kapitalisme te stellen tegenover één van de vraagstukken van de democratie, in dit geval het nationale vraagstuk... Het is zeer goed denkbaar, dat de arbeiders van een of ander bepaald land de bourgeoisie omver zullen werpen voor de volledige verwerkelijking van al was het maar één radicale democratische hervorming. Maar het is geheel ondenkbaar, dat het proletariaat als historische klasse de bourgeoisie zou kunnen overwinnen, als het daartoe niet voorbereid is door de opvoeding in de geest van het meest consequente en revolutionair-doortastende democratisme. (...)
Wij eisen de vrijheid van zelfbeschikking, d.w.z. van onafhankelijkheid, d.w.z. de vrijheid tot afscheiding van de onderdrukte naties, niet om te dromen van een economische verbrokkeling of van het ideaal van kleine staten, maar integendeel omdat wij grote staten en de toenadering, zelfs de samensmelting van de naties wensen, maar op een waarlijk-democratische, waarlijk-internationalistische basis, die ondenkbaar is zonder de vrijheid van afscheiding". (...)
Het recht op zelfbeschikking, tot
afscheiding en vorming van een zelfstandige staat betekent
natuurlijk volstrekt niet de plicht tot afscheiding.
Daarop legt Lenin telkens weer de nadruk:
"Concreet betekent deze eis van de politieke democratie,
de volle vrijheid tot agitatie voor de afscheiding en de
beslissing van de vraag over de afscheiding door een
referendum van de natie, die over haar afscheiding een
besluit moet nemen. Deze eis is dus volstrekt niet van
gelijke kracht als de eis tot afscheiding, tot verbrokkeling,
tot vorming van kleine staten. Hij betekent alleen de
consequente uitdrukking van de strijd tegen elke nationale
onderdrukking. Hoe dichter de democratische
staatsinstellingen tot de volle vrijheid van afscheiding
naderen, des te zeldzamer en zwakker zullen in de praktijk de
strevingen tot afscheiding zijn, want de voordelen van grote
staten zijn ontwijfelbaar, zowel van het gezichtspunt van de
economische vooruitgang, als van dat van de belangen der
massa, en zij groeien steeds met de groei van het
kapitalisme." (...)
Tenslotte herinnert Lenin er aan, dat het internationale
socialistische congres reeds in 1896 het recht van de naties
op zelfbeschikking heeft erkend. Deze erkenning moet nu
aangevuld worden, door te wijzen op:
1. "het bijzondere belang van deze eis tijdens het
imperialisme";
2. de politieke relativiteit en de klasseninhoud van alle
eisen der politieke democratie, daaronder ook deze;
3. de noodzakelijkheid, de concrete taken van de
sociaal-democraten van de onderdrukkende naties en van de
onderdrukte naties te onderscheiden;
4. het feit, dat de opportunisten en Kautskyanen de
zelfbeschikking op inconsequente wijze, alleen in woorden en
tengevolge daarvan politiek gesproken, op huichelachtige
wijze, erkennen;
5. dat de sociaal-democraten, vooral zij die tot de naties
der grote mogendheden behoren (...) wanneer zij de vrijheid
tot afscheiding van de koloniën en naties, die door
"hun" naties onderdrukt worden niet verdedigen, in
feite gelijk staan met chauvinisten;
6. de noodzakelijkheid, de strijd voor déze eis, zoals voor
alle fundamentele eisen van de politieke democratie,
ondergeschikt te maken aan de directe revolutionaire
massastrijd voor de omverwerping van de burgerlijke
regeringen en de verwerkelijking van het socialisme."
(...)
einde citaat
Bij een
actuele analyse over het zelfbeschikkingsrecht op de Balkan
moeten we er dus op letten:
- De aard van het nationalisme te bestuderen, waarbij afstand
moet worden genomen van elk burgerlijk nationalisme;
- Het zelfbeschikkingsrecht en de feitelijke strijd voor
afscheiding in relatie te brengen tot de noodzaak van groei
naar gezamenlijkheid en grotere staten;
- Dat de vrijheid tot afscheiding nog geen plicht daartoe
betekent;
- Dat de strijd tegen het imperialisme de nationale strijd
voor zelfbeschikking onverlet laat en dat er voortdurend
aandacht moet zijn voor de ontwikkeling van meer democratie;
- Dat de strijd voor zelfbeschikking ondergeschikt is aan de
klassenstrijd;
- Het gaat om concrete analyses, niet om abstracte tijdloze.
Al deze elementen spelen een rol bij de beoordeling van 'de kwestie Kosovo'.
(*) bewerking en commentaar Wil van der Klift
| Deel 2 |