| NAVO-Joegoslavië |

50 jaar NAVO, 50 jaar oorlog
Netjes in NAVO-pas

Door Hans de Ruijter

Op 3 april bestaat de NAVO vijftig jaar. Tijdens een NAVO-top in Washington zal dit oorlogsgenootschap haar nieuwe strategie ontvouwen voor de komende tijd. De hoofdlijnen daarvan zijn inmiddels duidelijk. Van een agressief bondgenootschap tegen de voormalige socialistische landen wil de NAVO zich verder ontwikkelen tot een agressieve politiemacht voor de wereld. Met de onlangs gepubliceerde Hoofdlijnennotitie voor de Defensienota 2000 toont de Nederlandse regering netjes in die NAVO-pas te lopen. Meer dan voorheen zal het Nederlandse leger gemodelleerd worden om als snelle interventiemacht haar diensten aan de kapitaalbelangen te bewijzen.

Die nieuwe NAVO-strategie ziet men stukje bij beetje al in de praktijk gebracht bij de NAVO-interventie in (voormalig) Joegoslavië. (Dreigen met) bombardementen, regelrechte militaire interventie met grondtroepen en militaire bezetting wil de NAVO in de toekomst gaan hanteren om de belangen van haar lidstaten veilig te stellen. Onder het mom van humanitaire of vredesoperaties, waarbij men voor het gemak verzwijgt dat de NAVO of één van haar lidstaten op z'n minst een belangrijke rol hebben gespeeld bij het ontstaan van het conflict, toont de NAVO zich in toenemende mate bereid om militair op te treden, waar dan ook. Van het eigenlijke grondgebied van de NAVO-lidstaten willen de VS dit uitbreiden tot de periferie van de NAVO en de rest van de wereld.
In de Hoofdlijnennotitie noemt men, naast "verdediging van het eigen en bondgenootschappelijke gebied", als één van de doelstellingen van het Nederlandse leger: "de bescherming en bevordering van de internationale rechtsorde. Daarbij kan het gaan om de vestiging van veilige en stabiele verhoudingen in de periferie van het Navo-verdragsgebied of om crisisbeheersings- en vredesoperaties elders in de wereld. Het betreft niet alleen vredebewarende operaties, maar - als daarvoor een toereikende internationaal-rechtelijke grondslag aanwezig is - ook operaties waarbij sprake is van dreiging met of gebruik van geweld." (1) Elders in de nota wordt die internationaal-rechtelijke grondslag afgezwakt tot: "bij voorkeur een mandaat van de VN of de OVSE". Het is zoals een NAVO-official het zei: "Een mandaat van de Veiligheidsraad is zeer wenselijk, maar we moeten niet onze handen van tevoren binden".(2)

Voormalige Sovjet-Unie doelwit

Verhelderend is de opsomming van mogelijke crisisgebieden waar de NAVO mogelijk zou kunnen optreden.
Als potentiële crisishaarden noemt de nota de westelijke Balkan waaronder met name Bosnië-Herzegovina, Kosovo, Macedonië, Albanië, maar ook grote delen van de voormalige Sovjet-Unie: "Ook de situatie in de Kaukasus en in Moldavië blijft een bron van problemen. De wapenstilstand rond Nagorno Karabach blijft wankel. Een groot deel van het grondgebied van Azerbajdzjan valt feitelijk buiten het gezag van de centrale regering. Iets dergelijks geldt ook voor het westelijk deel van Georgië (met name Abchazië), het noordelijk deel van Moldavië (Transdnjestrië) en het Russische gedeelte van de Kaukasus (met name Tsjetsjenië). De genoemde regionale problemen verschillen onderling aanzienlijk, maar hebben als gemeenschappelijk kenmerk dat de ontwikkeling van stabiele en welvarende democratieën er ernstig door wordt bemoeilijkt; het ontbreken van duidelijk staatsgezag vormt een voedingsbodem voor extremisme en georganiseerde misdaad." De voormalige Sovjet-Unie wordt daarmee tot een belangrijk doelwit van de NAVO-politiek bestempeld, waarbij instabiliteit als gevolg van het herstel van het kapitalisme wordt aangewend om het oprukken van NAVO-troepen naar de grenzen van de Russische Federatie te rechtvaardigen. Maar ook Noord-Afrika, het Midden-Oosten, het gebied van de Golf en midden- en zuidelijk-Afrika worden als crisishaarden bestempeld. "Instabiele verhoudingen binnen staten zijn niet zelden een voedingsbodem voor burgeroorlogen", zo vervolgt men. "Maar al te vaak breiden die zich uit tot buiten de landsgrenzen, waardoor andere - doorgaans zwakke - staten worden meegezogen. Dergelijke regionale gewapende conflicten kunnen gepaard gaan met massale schending van de mensenrechten, vluchtelingenstromen en humanitaire noodsituaties. Direct of indirect wordt ook Europa hierdoor geraakt." Niet toevallig gaat het hierbij om gebieden waar grote westerse kapitaalbelangen op het spel staan in de vorm van grondstoffen als olie (voormalige Sovjet-Unie, Noord-Afrika, Midden-Oosten en de Golf) en goud, metalen enzovoort (zuidelijk- en midden-Afrika). Een verwijzing naar een actuele crisishaard bij bondgenoot Turkije, die gepaard gaat "met massale schending van de mensenrechten, vluchtelingenstromen en humanitaire noodsituaties" treft men nergens in de nota aan. Noord-Korea valt men in de nota aan vanwege de export van raketsystemen, maar geen woord wordt er gewijd aan de samenwerking op dit gebied tussen Israël en Turkije. De hele toon van het stuk is dat defensie-uitgaven door staten die zich onttrekken aan de westerse belangen bedreigend zijn, terwijl de militaire bedreiging van die staten door de NAVO geplaatst wordt in het kader van 'vredesoperaties' en tegengaan van crisishaarden.
"De internationale samenhang van politieke, economische, financiële en militaire problemen" wordt genoemd als een van de mogelijke oorzaken van conflicthaarden: het kapitalisme leidt tot crises overal in de wereld en NAVO-lidstaat Nederland past de militaire strategie daarbij aan.

Binnenlandse repressie niet vergeten

De (mogelijke) rol van het leger bij binnenlandse repressie wordt in de nota evenmin vergeten, al wordt er (uiteraard) slechts kort op ingegaan: "Tenslotte biedt de krijgsmacht, als integraal onderdeel van de Nederlandse overheid, de samenleving een belangrijk potentieel aan professioneel personeel en middelen waarop ook een beroep kan worden gedaan voor de ondersteuning van civiele overheidstaken. De betrokkenheid bij civiele overheidstaken is toegenomen, onder meer door de grote maatschappelijke problemen waarvoor de overheid zich geplaatst ziet, bijvoorbeeld bij het vreemdelingen- en asielbeleid en bij het veiligheidsbeleid (met inbegrip van de hulpverlening bij calamiteiten)."

1. Hoofdlijnennotitie voor de Defensienota 2000
2. Manifest 25/26 '97

Vier uur voor de vrede

Op 3 april zal de NAVO haar 50ste verjaardag vieren. Maar de NAVO is geen vredesmacht. Integendeel, de luchtaanvallen tegen Irak dateren nog maar van enkele weken geleden. Vier nachten lang hebben de Amerikaanse en Britse luchtmacht meer raketten afgevuurd als tijdens de volledige Golfoorlog in 1991. Enkele uren na de eerste aanvallen al hebben de overige NAVO-lidstaten hun instemming betuigd. En de bombardementen op Irak gaan inmiddels gewoon door. De NAVO is nog voor heel wat andere oorlogen verantwoordelijk.
Daarom organiseert de Belgische organisatie de Anti-Imperialistische Bond in samenwerking met het Käthe Kollwitz-collectief, de Arabische Coördinatie, UNEM (Unie van Marokkaanse Studenten), AEPGN (Vereniging van Studenten voor de Voorkoming van een Kernoorlog), Fire Gym, en verschillende andere organisaties op 3 april in Brussel de vredesmanifestatie "Vier uur voor de vrede". Van 14 tot 16 uur staan op het programma muzikale optredens en getuigenissen tegen de oorlog. Daarna zal er een demonstratieve mars plaatsvinden naar het NAVO-hoofdkwartier in Brussel.
Voor meer informatie: tel. +32 2 5135386.

| top | NAVO-Joegoslavië |