Door John Catalinotto*

Volgend jaar bestaat de NAVO vijftig jaar. De verjaardag van deze oorlogsorganisatie zal in april luister worden bijgezet met een top in Washington. Daar willen de VS hun programma ontvouwen voor de uitbouw van de NAVO naar een mobiele invasiemacht die overal in de wereld kan optreden.

Washingtons plannen hebben al geleid tot onenigheid met de Europese lidstaten die bang zijn dat de Amerikaanse plannen meer in het belang zijn van de Amerikaanse concerns dan hun eigen ondernemingen. In de New York Times verscheen op 28 november een artikel onder de kop "Een strijd om het beleid woekert in de NAVO", waarin een vooruitblik wordt gegeven op de Amerikaanse plannen en de Europese weerstand daartegen. In het artikel staat te lezen dat de VS de NAVO zien als een "alliantie van belangen" en dat die belangen "in sommige situaties de leden kan dwingen tot wijdverbreide activiteiten".

Van Rusland tot Indonesië

Washington wil dat de NAVO-strijdkrachten niet alleen interveniëren op de Balkan en tegen landen als Irak of Iran in het Midden-Oosten, of Libië, Soedan of Congo in Afrika, maar tegen iedere poging tot een volksrevolutie waar dan ook, van Rusland tot Indonesië. De NAVO-expansie is in de eerste plaats gericht tegen de arbeidersklasse en de onderdrukte volkeren in de zogenaamde ontwikkelingslanden, inclusief de voormalige socialistische landen. Washington creëerde en domineert nog altijd de NAVO, het beleid is er daarom ook op gericht om er voor te zorgen dat de imperialistische rivalen in Europa het Amerikaanse leiderschap volgen.

De arbeidersklasse in Europa en de VS wordt geacht de kosten van de NAVO-expansie te dragen, door het betalen van belasting voor het kostbare en geavanceerde militaire apparaat en door het leveren van de mensen voor de oorlogen. Dit nieuwe plan voor uitbreiding van het agressiegebied van de NAVO werd al uiteengezet in een Pentagon-document dat in 1992 uitlekte. In dit document werd gesteld dat de VS overal in de wereld moeten domineren, inclusief de hegemonie over haar Koude Oorlogs-bondgenoten in West-Europa en Japan.

Welke alliantie van belangen?

Met een "alliantie van belangen" bedoelen de VS in feite het gemeenschappelijke belang van de heersende klasse in de VS en Europa om iedere bedreiging van hun belangen - het roven van grondstoffen en de producten van de arbeid waar ook ter wereld - tegen te gaan; of die bedreiging nu komt van de kant van de werkende klassen of van een ontwikkelingsland dat - zelfs op een kapitalistische basis - een te grote concurrent dreigt te worden. De officiële VS-'missie' voor de NAVO zal daar natuurlijk niet over gaan, maar spreken over het "beheersen en tegengaan" van (nucleaire, biologische en chemische) massavernietigingswapens, terwijl diezelfde VS voldoende wapens hebben om de wereld tien keer te vernietigen is wel erg schijnheilig.

Resoluties van de VN-Veiligheidsraad waren vaak het voorwendsel voor een militaire interventie van de VS, eventueel samen met andere NAVO-staten. Dat was zo in 1950 tegen Korea en in 1991 tegen Irak, bijvoorbeeld. Maar de VS zijn er niet zeker van dat de Veiligheidsraad iedere Amerikaanse/NAVO agressie zal ratificeren. Daarom spreekt Washington in haar 'missie' erover dat de NAVO ook zonder toestemming van de Veiligheidsraad mag optreden. Een NAVO-official zei tegen de Times: "Een mandaat van de Veiligheidsraad is zeer wenselijk, maar we moeten onze handen niet van tevoren binden". In de Veiligheidsraad kan de agressie altijd nog gestopt worden door een Russisch of Chinees veto.

Het NAVO-plan betekent een agressieve stap, maar het toont ook een zwakte van de VS. Sinds de overwinning van het Vietnamese volk zijn de VS-regeringen gedwongen om de agressie van het Pentagon te presenteren als een gezamenlijke actie tegen de een of andere demonische paria, of moeten ze het verhullen als een 'vredes'operatie om de steun van de publieke opinie niet te verliezen. Dit speelt met name als er verliezen aan VS-kant in het spel zijn, zoals bij de interventie in Somalië.

Botsende belangen

Maar naast de "alliantie van belangen", waarover de VS spreken, is er ook sprake van groeiende economische en strategische concurrentie tussen de imperialisten. Die concurrentie voedt de Europese oppositie tegen de Amerikaanse NAVO-plannen. In 1949 richtte Washington de NAVO op als een alliantie gericht tegen de USSR. De VS overheersten toen militair en economisch hun Europese rivalen die net verarmd uit de oorlog waren gekomen. De Europese heersende klasse voelde zich bedreigd door de arbeidersklasse en gaf de voorkeur aan de VS-hegemonie boven te worden omvergeworpen door een revolutie.

Van de Europese machten heeft het Franse imperialisme zich de meeste keren openlijk tegen de NAVO gekeerd en gepleit voor een onafhankelijke Europese defensiemacht. De VS en Duitsland vochten hun niet geringere tegenstellingen meer in stilte uit, zoals bijvoorbeeld op de Balkan. Een Duits/Franse Europese defensiemacht intervenieerde in Bosnië, en probeerde een 'vrede' te bewerkstelligen. De VS steunden het Bosnische regime om die overeenkomst te saboteren, met nog meer bloedvergieten tot gevolg. De VS wisten uiteindelijk een wapenstilstand te bewerkstelligen die niet veel anders uitviel dan de eerdere 'Europese' akkoorden, met dit verschil dat de VS nu een belangrijke militaire rol spelen met een bezettingsmacht in Bosnië.

In het Midden-Oosten willen Franse en Russische oliemaatschappijen investeren in Iran en Irak, terwijl Amerikaanse maatschappijen beperkt worden door de sanctiepolitiek van Washington. Met die groeiende concurrentie tussen monopolies die hun thuisbasis hebben in verschillende imperialistische staten is het niet verbazingwekkend dat sommige Europese machten er voor terugdeinzen om zich te binden aan een, door de VS geleide, interventiepolitiek ergens op de wereld.

Bovendien wil Washington dat de Europese NAVO-staten hun militaire uitgaven met 10 procent verhogen en dat de NAVO-legers worden uitgerust met wapens die worden geproduceerd door de Amerikaanse wapenindustrie, en niet de Duitse of Franse. Dit is ook een bron van tegenstellingen binnen de NAVO.Met het naderen van de NAVO-top in april zullen de tegenstellingen tussen de Europese heersende klasse over hoe het verder moet met de NAVO toenemen.

De geluiden van NAVO-sceptici moeten echter niet verward worden met tegenstand tegen de oorlogspolitiek van de NAVO, ze zijn de weerslag van de verschillende imperialistische belangen. Tegenover die verschillende imperialistische belangen moet de vredesbeweging onverkort haar eigen eisen stellen: 50 jaar NAVO is genoeg, geen uitbreiding maar ontbinding van de NAVO.

*WW, 10-12-98, vert. en bew. HdR

---

| top | NAVO-Joegoslavië |