Deel II: Van Krajina naar Kosovo: Lijnen voor de toekomst / Perspectief

VAN VOORMALIG GENERAAL VAN KROATIË TOT STAFCHEF VAN HET UCK

De moordpartijen door burgers in Kosovo zijn geen toevallige wraakacties, die door Albanese burgers of zogenaamde "oncontroleerbare elementen" binnen het UCK werden begaan, zoals door de Navo en de Verenigde Naties wordt beweerd. Zij zijn veeleer onderdeel van hetzelfde, doelbewuste patroon. Het doel van de door het UCK gepleegde gruwelen was de "etnische zuivering" van Serviërs, Roma en andere minderheden in Kosovo. (Het resultaat is een bewijs van het succes.)

Toen UCK-commandant Agim Ceku het had over de moord op 14 Servische dorpsbewoners op 24 juli, bij Gracko, beweerde hij: "Wij [het UCK] weten niet, wie dat heeft gedaan. Maar ik geloof echt, dat die mensen niets met het UCK van doen hebben." (20)

Van zijn kant heeft KFOR-commandant, generaal-luitenant Sir Michael Jackson, zijn tegenspeler van het UCK, commandant Agim Ceku, geprezen voor zijn "inzet" om het UCK te ontwapenen. Feit is, dat er slechts zeer weinig UCK-wapens zijn ingeleverd. Daarom heeft de Navo resoluut de inlevertermijn van de wapens voor het UCK verlengd. " Ik zie dit (de vertraging door het UCK, vert.) niet als niet-nakomen," zei hierop KFOR-commandant Jackson in een persconferentie, "maar eerder als een teken van de oprechtheid, waarmee generaal Ceku deze belangrijke taak aanpakt." (21)

Waar Sir Michael Jackson niet over repte, is het feit, dat de stafchef van het UCK, commandant Agim Ceku, volgens het blad Jane Defence Weekly van 10 juni jl. een van de hoofdverantwoordelijke plannenmakers van de succesvolle "Operatie Storm" van het Kroatische leger was; van de operatie, die in 1995 tegen de Serviërs was gericht; de Serviërs, die al sinds eeuwen in Kroatisch Krajina leven. (Overigens werd Agim Ceku voor zijn rol in deze operatie tot nu toe nog niet als oorlogsmisdadiger aangeklaagd.)

Generaal Jackson, die in voormalig Joegoslavië bij de veiligheidstroepen van de Verenigde Naties (UNPROFOR) heeft gediend, zou van de activiteiten van toen van Agim Ceku en het Kroatisch oppercommando op de hoogte moeten zijn geweest. In februari 1999, nog geen maand vóór de Navo-bombardementen begonnen, stapte Ceku uit zijn functie als brigadegeneraal van het Kroatische leger, om de hoogste militaire leider van het UCK in Kosovo te worden.

VAN KRAJINA NAAR KOSOVO: LIJNEN VOOR DE TOEKOMST / PERSPECTIEF
Volgens het Kroatische Helsinki-comité voor de mensenrechten zijn er gedurende de drie dagen durende "Operatie Storm" (1995) ettelijke moordpartijen gepleegd, waarvan tenminste 410 burgers het slachtoffer werden. (22) In een intern rapport van het Tribunaal voor oorlogsmisdaden in Den Haag, dat in handen kwam van de New York Times, wordt bevestigd, dat het leger van Kroatië verantwoordelijk wordt gesteld voor een reeks van oorlogsmisdaden: "Massa-executies, zonder onderscheid schieten op de burgerbevolking met granaten en "etnische zuivering" van Krajina van Serviërs. (23)

In een hoofdstuk van het rapport onder de titel "De aanklacht. Operatie Storm. Een duidelijk geval." wordt door het Tribunaal bevestigd: "Tijdens het militaire offensief zijn door het Kroatische leger en de speciale politietroepen talrijke schendingen van internationale wetten ter bescherming van mensenrechten gepleegd, onder meer de beschieting van Knin en andere steden met granaten. Tijdens het militaire offensief en de 100 dagen, die erop volgden, werden minstens 150 Servische burgers gewoon maar geëxecuteerd en vele honderden zijn er verdwenen ...Uitgebreid en systematisch werden door de Kroatische troepen moorden op de Kroatische Serviërs gepleegd en werd hen onmenselijks aangedaan. (24)

"VS-GENERAALS TE HUUR"
In het 150 pagina's tellende rapport van het Tribunaal wordt verder nog aangegeven, dat het "voldoende materiaal heeft, om tegen drie (Kroatische) generaals, die het militaire bevel voerden tijdens "Operatie Storm" een proces wegens oorlogsmisdaden op de rol te plaatsen. (25) Genoemde personen waren rechtstreeks verantwoordelijk voor de militaire operatie ter plaatse. Zij, die verantwoording droegen voor de planning van "Operatie Storm" worden niet genoemd.

De identiteit van de "Amerikaanse generaals" (verantwoordelijk voor de plannen) over wie de medewerker van het Tribunaal, Fenrick, het had, is onbekend. Het Tribunaal heeft Fenrick geen toestemming gegeven daarover in een interview iets te zeggen. Maar mevrouw Arbour, hoofd-aanklager van het Tribunaal, gaf in een telefonisch interview vorige week te kennen, dat het commentaar van Fenrick slechts een grap was. Mw. Arbour was niet aanwezig op de zitting, waarin Fenrick zijn opmerking maakte. En degenen, die er bij waren, hebben het niet als grap opgevat. Veeleer waren ze ervan overtuigd, dat de opmerking van Fenrick sloeg op een voormalig VS-generaal, die voor het Amerikaanse huurlingenconsortium "Military Professional Resources Inc. (MPRI)" in Kroatië heeft gewerkt. Over het aandeel van Amerika in Operatie Storm blijven nog talrijke vragen onbeantwoord.

Documenten van het Tribunaal bewijzen, dat gedurende het onderzoek van 3 jaar naar de operatie de Verenigde Staten hebben verzuimd om de door het Tribunaal geëiste doorslaggevende bewijzen ter beschikking te stellen. Bij de ambtenaren van het Tribunaal heeft dit alleen maar ertoe geleid, dat zij het wantrouwen koesteren, dat Washington met het onderzoek naar deze zaak bepaald niet blij is. Volgens zeggen van medewerkers van het Tribunaal en op grond van desbetreffende documenten, heeft het Pentagon via Amerikaanse advocaten, die bij het Tribunaal werken, laten weten, dat het van mening is, dat de beschieting met granaten (van de burgerbevolking in de Servische steden van Krajina, vert.) een legitieme militaire operatie was... (26)

Het Tribunaal probeert alleen maar te verdoezelen wat reeds in meerdere persberichten meteen na "Operatie Storm" blootgelegd werd. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken van de VS heeft het huurlingenconsortium MPRI de Kroaten geholpen, "onnodige gruwelen bij militaire operaties te voorkomen." (27) Vijftien hoge militairen, adviseurs van de VS, onder leiding van de 2-sterren-generaal Richard Griffitts, werden nog geen zeven maanden voor "Operatie Storm" naar Kroatië gestuurd. (28) Er bestaat een rapport, waarin te lezen is, dat de bedrijfsleider van MPRI, generaal Carl E. Vuono, een "geheime ontmoeting heeft gehad met de Kroatische generaal Varimar Cervenko, de architect van het Krajina-offensief, op het eiland Brioni voor de Kroatische kust. In de vijf dagen voor de aanval zijn er op z'n minst 10 zittingen met MPRI-generaal Vuono en officieren, die bij de aanval betrokken zouden worden, gehouden." (29)

E. D. Soyster - een hoge medewerker van het MPRI en volgens zijn onderscheidingstekens voormalig chef van de Amerikaanse militaire geheime dienst (DIA) - heeft de volgende uitspraak gedaan: "De rol van het MPRI in Kroatië is beperkt tot "schoolopleiding" op het gebied van militair-burgerlijke betrekkingen en bestaat niet uit training met wapens of scholing in tactiek. Andere Amerikaanse militairen zeggen, dat wat het MPRI voor de Kroaten heeft gedaan elke cent waard was."

Daarentegen zei Charles Boyd, een pas gepensioneerde 4-sterren-generaal van de VS-luchtmacht, die tot juli 1995 de tweede man was in het Pentagon voor Europa: "Carl Vuono en Butch [Crosbie] Saint (een andere leidinggevende medewerker van het MPRI, vert.) zijn huurlingen, die voor de Kroaten zeer goed werk hebben gedaan en die zonder twijfel ook in Bosnië goed werk zullen doen." (30)

VERDOEZELEN BIJ HET TRIBUNAAL VAN DEN HAAG
Het feit, dat de interne rapporten van het Tribunaal over de moordpartijen in Krajina juist enkele dagen voor de Navo-luchtaanvallen op Joegoslavië naar de pers werden doorgespeeld, heeft de hoofd-aanklager van het Tribunaal, Louise Arbour, zeer in verlegenheid gebracht. Het Tribunaal probeerde toen de zaak zo goed mogelijk te verdoezelen en de ontsluieringen in het rapport - inclusief de aanwijzingen over de rol van Amerikaanse officieren in dienst van Kroatië - te bagatelliseren. Enkele ambtenaren van het Tribunaal, inclusief de Amerikaanse advocaat Clint Williamson, probeerden het getuigenis van de Canadese officier van de blauwhelmen, die in 1995 getuige was van de moordpartijen in Krajina, in diskrediet te brengen. (31)

Williamson, die de beschieting van Knin met granaten als "bijzaak" beschreef, verklaarde, dat het Pentagon hem had verteld, dat Knin een legitiem militair doelwit was. Toen legde het Tribunal na stemming vast, dat de beschieting van Knin niet in de lijst met punten voor de aanklacht moest worden opgenomen; een beslissing die velen zich deed ergeren aan het Tribunaal en die ook veel ongelovige verbazing wekte. (32)

De conclusies van het Tribunaal, die bleken uit het interne rapport, dat naar de pers werd doorgespeeld, verloren daarna systematisch heel hun waarde: hun betekenis werd een marginale zaak, afgedaan als "Meningen, argumenten en hypotheses van diverse medewerkers" (33) Volgens de woordvoerster van het Tribunaal "zijn de dokumenten op geen enkele wijze de eind-conclusies van de aanklacht". (34)

Het interne 150 pagina's tellende rapport is tot nu toe nog niet openbaar gemaakt. De medewerker, die verantwoordelijk werd gesteld voor het doorspelen aan de pers, werkt volgens een bericht van de Kroatische televisie niet meer bij het Tribunaal. (35)

HET GEBRUIK VAN CHEMISCHE WAPENS IN KROATIË
De moordpartijen, die in het kader van "Operatie Storm " hebben plaatsgevonden, hebben de grond voorbereid voor de etnische zuivering van op z'n minst 180.000 Krajina-Serviërs (volgens schattingen van het Kroatische Helsinki-comité en van Amnesty International). Andere bronnen vermoeden dat het aantal slachtoffers van de etnische zuivering in Krajina heel wat hoger ligt. Bovendien zijn er aanwijzingen, dat er chemische wapens zijn gebruikt in de Joegoslavische burgeroorlog van 1991 tot 1995. (36) Ofschoon er geen daadwerkelijke bewijzen voor dat gebruik tegen Kroatische Serviërs zijn, wijst een nog steeds voortgaand onderzoek (gestart in juli 1999) van het Canadese ministerie van Defensie erop, dat Canadese vredestroepen tijdens hun dienst in Kroatië van 1993 tot 1995 met giftige substanties in aanraking zijn gekomen.

"Toen de media erachter waren, dat bij het ministerie van Defensie waarschijnlijk een groot schandaal op het punt van uitbarsten stond, steeg de spanning in de laatste weken tot grote hoogte. ...Het ging hier om de ziekendossiers van de Canadese soldaten, die in 1993 in Kroatië ingezet werden. Er gingen geruchten over vernietiging van aktes, over verdoezeling en over zeer hoge ambtenaren van het ministerie van Defensie." (37)

Het ambtelijk geopenbaarde rapport van het Canadese ministerie van Nationale Verdediging (DND) spreekt over een eventuele "bodemvervuiling" door gif in het dal van de Medak in 1993 (zie verderop). Was het slechts "bodemvervuiling" of was er iets veel ergers aan de hand? Het recherche-onderzoek door de koninklijke Canadese bereden politie (RCMP; te vergelijken met de Amerikaanse FBI) spreekt over het vernietigen in de papierversnipperaar van ziekendossiers van voormalige Canadese blauwhelmen door het DND. M.a.w. wat heeft het DND te verdoezelen? De hamvraag is: Welk soort granaten en munitie heeft het Kroatische leger ingezet; gebruikte het chemische wapens tegen Servische burgers?

"OPERATIE STORM" - RAPPORT VAN HET KONINKLIJKE CANADESE REGIMENT
Voor de massale aanval gaf de Kroatische radio een melding door van president Franjo Tudjman, die alle "Kroatische burgers van Servische afkomst" opriep "in hun huizen te blijven en geen angst te hebben voor de Kroatische overheid, die de rechten van minderheden zou respecteren". (38) Canadese blauwhelmen van het 2e bataljon van het 22e koninklijke regiment waren getuige van de gruweldaden van de Kroatische troepen tijdens het Krajina-offensief in 1995: "Alle Serviërs, die hun huizen niet hadden verlaten, werden door rondtrekkende Kroatische doodseskaders systematisch "etnisch gezuiverd". Elk achtergelaten stuk vee werd doodgeschoten en elke Servische woning werd geplunderd en in brand gestoken." (39)

De deelname van Duitse huurlingen aan Operatie Storm werd ook door de Canadese blauwhelmen bevestigd: "Vlak achter het front, bestaande uit Kroatische strijdgroepen en Duitse huurlingen, volgde een groot aantal nationalistische extremisten. Veel gruwelen werden begaan binnen de Canadese sector. Maar de blauwhelmen kregen al gauw van de Kroatische regering te horen, dat de VN in de regio niets meer te zeggen had." (40)

Tot nu is niet officieel bekend hoe de Duitse huurlingen geronseld zijn. Een onderzoek van de VN-commissie voor de Rechten van de Mens (UNHRC) bevestigt alleen, dat buitenlandse huurlingen in Kroatië soms "buiten Kroatië geronseld en betaald werden." (41)

DE MOORDPARTIJ IN HET DAL VAN DE MEDAK (1993)
Het blad Jane Defence Weekly van 10 juni jl. meldde, dat brigadegeneraal Agim Ceku, nu militaire chef van het UCK, ook het "brein van het succesvolle offensief van het Kroatische leger in Medak" was in september 1993. De operatie, die onder de codenaam "Verschroeide Aarde" in Medak werd uitgevoerd, veroorzaakte de totale verwoesting van de Servische dorpen Divoselo, Pocitelj en Citluk en had de moordpartij op meer dan 100 burgers tot gevolg. (42)

Over deze moordpartij werd ook door Canadese blauwhelmen met VN-mandaat als volgt verklaard: "Toen de zon boven de horizon verscheen, was het dal van Medak een zee van rook en vuur. Terwijl de gefrusteerde (Canadese)soldaten van het tweede PPCLI op het bevel tot actie in het dal zaten te wachten, ging de etnische zuivering door en steeds weer waren er schoten en kreten te horen. Ongeveer 20 leden van de internationale pers waren meegegaan, om in elk geval het slagveld van Medak niet te missen. Calvin [een Canadese officier] riep aan het hoofd van de colonne een persconferentie ad hoc bij elkaar en beschuldigde de Kroaten van een poging om de oorlogsmisdaden tegen Servische inwoners geheim te houden."

"De Kroaten begonnen zich weer op hun oude linie terug te trekken. Daarbij lieten ze alles meegaan, wat ze niet hadden verwoest. Al het vee werd afgeslacht en alle huizen in brand gestoken. Franse verkenners en een Canadees commando trokken daarna op in het dal en al gauw vonden ze de eerste lijken van Servische burgers; sommigen waren al een paar dagen dood, anderen waren net doodgeschoten. ...Tenslotte, op de regenachtige ochtend van 17 september, kwamen groepen VN-milities, om de rokende ruïnes in ogenschouw te nemen en naar slachtoffers van het moorden te zoeken. De lijken, die in verregaande staat van ontbinding in de open lucht lagen, werden in kaart gebracht en daarna aan de blauwhelmen overgedragen om te begraven." (43)

Van de moordpartijen werd bericht uitgebracht aan het Canadese ministerie van Defensie en aan de VN: "De hoge ambtenaren van het ministerie van Defensie, uit Ottawa, konden niet voorzien welke resultaten de oorlogshandelingen zouden hebben. Zij hadden geen reden, de aandacht van de media op iets te richten, dat heel gemakkelijk achteruit zou kunnen trappen. .....Dus werd Medak verbannen naar geheugenstoornis ...... geen publiciteit, geen beschuldigingen over en weer, geen officieel rapport. Uitgezonderd voor de erbij betrokken soldaten had de meest opwindende Canadese militaire actie sinds de Korea-oorlog nooit bestaan." (44)

Einde van deel II

Voetnoten bij deel II:

20. Rapport van Associated Press.
21. Idem.
22. Het werkelijke aantal gedode en vermiste burgers was aanzienlijk hoger.
23. Citaat van Raymond Bonner in "War Crimes Panel Finds Croat Troops Cleansed the Serbs", New York Times, 21 maart 1999.
24. Idem.
25. Idem.
26. Citaat van Raymond Bonner.
27. Ken Silverstein in "Privatizing War", The Nation, New York, 27 juli 1997.
28. Zie Mark Thompson et al in "Generals for Hire", Time Magazine, 15 januari 1996, pag. 34.
29. Citaat van Silverstein.
30. Citaat van Mark Thompson et al.
31. Citaat van Raymond Bonner.
32. Idem.
33. ICTY Wekelijkse Persconferentie, 24 maart 1999.
34. Idem.
35. Idem.
36. Zie het bericht van Reuter op 21 oktober 1993 over het gebruik van chemische granaten en het bericht in de New York Times op 31 oktober 1992 over het gebruik van gifgas.
37. Lewis MacKenzie in "Giving our soldiers the benefit of the doubt", National Post, 2 augustus 1999
38. In Slobodna Dalmacija, Split, Kroatië, 5 augustus 1996.
39. Scott Taylor en Brian Nolan in The Sunday Sun, Toronto, 2 november 1998.
40. Idem.
41. VN-Commissie voor Mensenrechten, Zitting 51, punt 9 van de aangenomen agenda, Geneve, 21 december 1994.
42. Zie Memo over Schending van de Mensenrechten en Rechten van Burgers van de Servische Bevolking in de Republiek Kroatië.
43. Uittreksels uit het boek van Scott Taylor en Brian Nolan gepubliceerd in de Toronto Sun, 1 november 1998.
44. Idem.

Deel III (tevens slot)- Na het beëindigen van het conflict

Vertaling uit het Duits: Toos Plug